Η θρησκεία παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά κοινωνικά συστήματα στον σύγχρονο κόσμο. Παρά τη δυτική αποθρησκευτικοποίηση, η παγκόσμια ζήτηση για πνευματική νοηματοδότηση παραμένει υψηλή. Οι πέντε μεγάλες θρησκείες είχαν διαφορετικές πορείες ανάπτυξης και σήμερα παρουσιάζουν αναγνωρίσιμα γεωγραφικά μοτίβα και θεολογικές διαφορές.
Χριστιανισμός — 2,4 δισεκατομμύρια πιστοί
Ο Χριστιανισμός είναι η μεγαλύτερη θρησκεία παγκοσμίως με 2,4 δισεκατομμύρια πιστούς (31% του παγκόσμιου πληθυσμού). Γεννήθηκε στην Παλαιστίνη του 1ου αιώνα ως κίνημα μέσα στον Ιουδαϊσμό.
Διαιρείται σε τρεις κύριους κλάδους: Καθολικοί (1,3 δισ.), Προτεστάντες (900 εκατ.), Ορθόδοξοι (220 εκατ.). Κάθε κλάδος έχει διαφορετική θεολογία, ιεραρχία και ιστορία.
Γεωγραφικά, ο Χριστιανισμός κυριαρχεί στην Ευρώπη, Βόρεια και Νότια Αμερική. Ταχεία ανάπτυξη παρατηρείται στην υποσαχάρια Αφρική και την Κίνα. Στην Ευρώπη, αντίθετα, μειώνεται ο αριθμός των ενεργών πιστών.
Ισλάμ — 1,9 δισεκατομμύρια πιστοί
Το Ισλάμ με 1,9 δισεκατομμύρια πιστούς (24% του παγκόσμιου πληθυσμού) είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη θρησκεία. Ιδρύθηκε στη Μέκκα τον 7ο αιώνα μ.Χ. από τον προφήτη Μωάμεθ.
Διαιρείται σε Σουνίτες (87%) και Σιίτες (13%). Η διάκριση οφείλεται σε δικαιοδοσία διαδοχής μετά τον Μωάμεθ. Η αντιπαλότητα μεταξύ τους έχει σήμερα γεωπολιτική σημασία — Σαουδική Αραβία (Σουνίτες) vs Ιράν (Σιίτες).
Γεωγραφικά, το Ισλάμ κυριαρχεί στη Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική, Νότια και Νοτιοανατολική Ασία. Η Ινδονησία έχει τον μεγαλύτερο μουσουλμανικό πληθυσμό (231 εκατομμύρια), ακολουθούμενη από Πακιστάν, Ινδία, Μπανγκλαντές.
Ινδουισμός — 1,2 δισεκατομμύρια πιστοί
Ο Ινδουισμός με 1,2 δισεκατομμύρια πιστούς (15%) είναι η αρχαιότερη ζωντανή θρησκεία — οι ρίζες της ανάγονται στα Βέδα γραπτά κείμενα του 1500 π.Χ.. Δεν έχει ιδρυτή ή κεντρικό δόγμα.
Χαρακτηρίζεται από πολυθεϊστική θεολογία με χιλιάδες θεούς και τρεις βασικούς — Βράχμα (δημιουργός), Βισνού (συντηρητής), Σίβα (καταστροφέας). Πιστεύει στην μετενσάρκωση και το κάρμα.
Γεωγραφικά, ο Ινδουισμός κυριαρχεί στην Ινδία (1,1 δισ.) και έχει σημαντική παρουσία στο Νεπάλ, την Ινδονησία (Μπαλί), και ινδικές κοινότητες σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδά, Σιγκαπούρη.
Βουδισμός — 530 εκατομμύρια πιστοί
Προτεινόμενα
Ο Βουδισμός με 530 εκατομμύρια πιστούς (7%) ιδρύθηκε από τον Σιντάρθα Γκαουτάμα (Βούδα) στην Ινδία τον 6ο αιώνα π.Χ. Δεν είναι θεϊστικός με τη δυτική έννοια — εστιάζει στην πνευματική απελευθέρωση.
Διαιρείται σε τρεις κύριες σχολές: Theravada (Σρι Λάνκα, Ταϊλάνδη, Μιανμάρ), Mahayana (Κίνα, Ιαπωνία, Κορέα, Βιετνάμ), Vajrayana (Θιβέτ, Μογγολία).
Η Κίνα έχει τον μεγαλύτερο βουδιστικό πληθυσμό (περίπου 244 εκατομμύρια). Η διάδοση στη Δύση τις τελευταίες δεκαετίες έχει επικεντρωθεί κυρίως στις πτυχές της διαλογισμού και mindfulness.
Ιουδαϊσμός — 15 εκατομμύρια πιστοί
Ο Ιουδαϊσμός με 15 εκατομμύρια πιστούς είναι η μικρότερη από τις πέντε αλλά ιστορικά εξαιρετικά σημαντική. Είναι η αρχαιότερη μονοθεϊστική θρησκεία, με ιστορία 4.000 ετών.
Διαιρείται σε Ορθόδοξους, Συντηρητικούς, Μεταρρυθμισμένους. Οι κύριες μάζες πιστών βρίσκονται στις ΗΠΑ (5,7 εκατ.) και το Ισραήλ (7,1 εκατ.).
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις διακεκριμένων θρησκειολόγων, η εξαιρετική ιστορική σημασία του Ιουδαϊσμού έγκειται στο γεγονός ότι αποτέλεσε τη μήτρα τόσο του Χριστιανισμού όσο και του Ισλάμ — οι «αβραμικές θρησκείες» μοιράζονται κοινά γενεαλογικά κείμενα.
Κοινά στοιχεία και διαφορές
Όλες οι μεγάλες θρησκείες προσφέρουν σύστημα ηθικής, αίσθηση κοινότητας και νοηματοδότηση της ζωής. Διαφέρουν στη θεολογία, στις λατρευτικές πρακτικές και στις γεωγραφικές περιοχές κυριαρχίας.
Στους κύκλους των μελετητών των θρησκειών αναγνωρίζεται ότι οι μεταφυσικές διαφορές δεν εμποδίζουν τις πρακτικές συναντήσεις. Στην Ινδία, χιλιετίες ζωής μουσουλμάνων-ινδουιστών γέννησε υβριδικές παραδόσεις. Στην Ισπανία της μεσαιωνικής περιόδου, χριστιανοί-εβραίοι-μουσουλμάνοι συνυπήρχαν.
Η σημασία στη σύγχρονη γεωπολιτική
Η θρησκεία παραμένει ισχυρός παράγοντας των διεθνών σχέσεων. Συμπτώματα: η ισλαμική επανάσταση στο Ιράν (1979), η σύγκρουση Ινδίας-Πακιστάν, η αραβο-ισραηλινή διένεξη, η κρίση στη Μιανμάρ.
Παρατηρητές της σύγχρονης γεωπολιτικής εκτιμούν ότι το 21ος αιώνας θα συνεχίσει να βλέπει θρησκευτικά υποκινούμενες συγκρούσεις. Παράλληλα όμως, οι παγκόσμιες θρησκείες προσφέρουν γέφυρες πολιτισμικής κατανόησης σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο πολυπολιτισμικός.
