Τα μνημεία της UNESCO Παγκόσμιας Κληρονομιάς αποτελούν την πιο πρεστιζιόζα διεθνή αναγνώριση για την πολιτιστική και φυσική αξία ενός τόπου. Η ένταξη απαιτεί τεκμηρίωση «εξαιρετικής παγκόσμιας αξίας» και αυστηρά διαχειριστικά πλάνα. Τα 19 ελληνικά μνημεία καλύπτουν 4.500 χρόνια ιστορίας — από τη Μυκηναϊκή εποχή ως τον 14ο αιώνα.
1. Ακρόπολη της Αθήνας (1987)
Το πιο διάσημο μνημείο της Ελλάδας. Παρθενώνας, Προπύλαια, Ναός Αθηνάς Νίκης, Ερέχθειο. Σύμβολο της κλασικής αρχαιότητας και της δημοκρατίας.
2. Αρχαιολογικός χώρος Δελφών (1987)
Το «ομφαλός της γης» κατά την αρχαία ελληνική παράδοση. Ο ναός του Απόλλωνα, η ιερή Πυθία, ο ναός της Αθηνάς Προναίας. Πανελλήνιο πνευματικό κέντρο.
3. Αρχαιολογικός χώρος Ολυμπίας (1989)
Γενέτειρα των Ολυμπιακών Αγώνων. Ναός Διός, Στάδιο, Παλαίστρα. Συνδυασμός θρησκευτικής και αθλητικής αρχιτεκτονικής.
4. Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά μνημεία Θεσσαλονίκης (1988)
Η Ροτόντα, ο Άγιος Δημήτριος, η Αγία Σοφία, οι Άγιοι Απόστολοι, η Παναγία Αχειροποίητος και άλλες εκκλησίες. Αρχιτεκτονική παλαιοχριστιανική και βυζαντινή.
5. Μετέωρα (1988)
Έξι μοναστήρια χτισμένα σε θεαματικούς βράχους ύψους 600 μέτρων. Συνδυασμός φυσικού τοπίου και βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Μικτό μνημείο — και πολιτιστικό και φυσικό.
6. Άγιο Όρος (1988)
Η μοναδική στον κόσμο μοναστική κοινωνία με 20 ορθόδοξα μοναστήρια. Συνεχής μοναχική παρουσία από τον 9ο αιώνα. Άβατο για γυναίκες.
7. Παλαιά Πόλη της Κέρκυρας (2007)
Βενετική αρχιτεκτονική 8ου-19ου αιώνα. Σπιανάδα, Παλιό Φρούριο, Νέο Φρούριο. Σπάνιο παράδειγμα φρουριακής πόλης σε εξαιρετική κατάσταση.
8. Αρχαιολογικός χώρος Μυστρά (1989)
Η Παλαιολόγεια Αναγέννηση στην πιο εκπληκτική της μορφή. Οχυρωμένη μεσαιωνική πόλη με βυζαντινές εκκλησίες, παλάτι, σπίτια.
9. Μυκήνες και Τίρυνθα (1999)
Δύο σημαντικότερα κέντρα του Μυκηναϊκού πολιτισμού (1600-1100 π.Χ.). Λεοντόπυλη, θολωτοί τάφοι Ατρειδών, παλάτι Τίρυνθας.
10. Νάξος και Δήλος (1990)
Η Δήλος ήταν το ιερό κέντρο του Απόλλωνα. Φιλοξένησε το ταμείο της Δηλιακής Συμμαχίας. Έξυπνη πόλη με αρχιτεκτονική, ψηφιδωτά, ναούς.
11. Νέα Μονή Χίου (1990)
Βυζαντινό μοναστήρι του 11ου αιώνα. Ψηφιδωτά υψίστης ποιότητας, αρχιτεκτονική με τρούλο πάνω σε τετράγωνη βάση. Επιβίωσε από σεισμούς και πυρκαγιές.
Προτεινόμενα
12. Όσιος Λουκάς (1990)
Βυζαντινό μοναστήρι κοντά στους Δελφούς. Δύο εκκλησίες του 10ου-11ου αιώνα με θαυμάσια ψηφιδωτά. Από τα καλύτερα παραδείγματα μεσοβυζαντινής αρχιτεκτονικής.
13. Δαφνί (1990)
Βυζαντινό μοναστήρι κοντά στην Αθήνα. Ψηφιδωτά παγκόσμιας σπουδαιότητας. Αρχιτεκτονική 11ου αιώνα με θολωτή στέγαση.
14. Επιδαύριος (1988)
Ιερό του Ασκληπιού, θεού της θεραπείας. Το αρχαίο θέατρο με την τέλεια ακουστική. Λειτουργούσε ως ιατρικό κέντρο της αρχαιότητας.
15. Νησί Πάτμος — Μονή του Αγίου Ιωάννη και Ιστορικό Κέντρο Χώρας (1999)
Η μονή που γράφτηκε η Αποκάλυψη. Σπήλαιο της Αποκάλυψης. Παραδοσιακή Χώρα του 16ου-19ου αιώνα.
16. Αιγαί / Βεργίνα (1996)
Ο τάφος του Φιλίππου Β’ με χρυσή λάρνακα. Ανακαλύφθηκε το 1977 από τον Μανώλη Ανδρόνικο. Αλλάζει την κατανόηση της μακεδονικής ιστορίας.
17. Ηραίο Σάμου και Πυθαγόρειο (1992)
Το Ηραίο ήταν ένας από τους μεγαλύτερους ναούς της αρχαιότητας. Το Ευπαλίνειο όρυγμα — τεχνολογικό θαύμα του 6ου αιώνα π.Χ.
18. Παλαιά Πόλη της Ρόδου (1988)
Μεσαιωνική πόλη των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη. Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, Νοσοκομείο, Οδός Ιπποτών. Από τα πιο καλά διατηρημένα μεσαιωνικά κέντρα παγκοσμίως.
19. Φιλίπποι (2016)
Πόλη ιδρυμένη από τον Φίλιππο Β’ το 356 π.Χ. Πεδίο μάχης Φιλίππων (42 π.Χ.). Πρώτη χριστιανική πόλη στην Ευρώπη μέσω του Παύλου.
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις διακεκριμένων αρχαιολόγων, η πυκνότητα μνημείων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στην Ελλάδα είναι από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως. Πανεπιστημιακοί μελετητές τονίζουν ότι μόλις το 30% των γνωστών αρχαιολογικών χώρων έχει συμπεριληφθεί στον Κατάλογο.
Σημεία κλειδιά για επίσκεψη
Στους κύκλους των πολιτιστικών οδηγών τονίζεται η σημασία ενός κατά σειρά σχεδίου. Η Ακρόπολη + Δελφοί + Ολυμπία είναι το «κλασικό τρίγωνο». Τα Μετέωρα + Άγιο Όρος + Όσιος Λουκάς το «βυζαντινό τρίγωνο».
Παρατηρητές των πολιτιστικών τάσεων εκτιμούν ότι ο πολιτιστικός τουρισμός προσανατολισμένος στα μνημεία UNESCO έχει αυξηθεί κατά 50% τα τελευταία 5 χρόνια. Η τάση ευνοεί την Ελλάδα — η οποία διαθέτει την πλουσιότερη πολιτιστική κληρονομιά ανά κάτοικο στην Ευρώπη.
