Το αρχαίο ελληνικό θέατρο αποτελεί το θεμέλιο της δυτικής δραματικής τέχνης. Όλες οι μετέπειτα μορφές — Σαίξπηρ, Μολιέρος, σύγχρονος κινηματογράφος — οφείλουν τη βασική τους δομή σε αυτό που γεννήθηκε στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ.. Η εφεύρεση δεν ήταν μόνο καλλιτεχνική αλλά και πολιτική — το θέατρο λειτούργησε ως μηχανισμός κοινωνικής αυτογνωσίας.
Από τη διθυραμβική τελετή στο θέατρο
Τα διονυσιακά τελετουργικά άσματα στις γιορτές προς τιμή του Διονύσου ήταν ο πρώτος πυρήνας. Ένας χορός 50 ανδρών έψαλλε διθυράμβους — αφηγηματικά τραγούδια.
Ο Θέσπις από την Αττική, γύρω στο 534 π.Χ., πρόσθεσε έναν υποκριτή που διαλέγονταν με τον χορό. Με αυτή τη μικρή καινοτομία γεννήθηκε το θέατρο. Ο Θέσπις θεωρείται ο πρώτος ηθοποιός στην ιστορία.
Η Αθήνα του Πεισιστράτου καθιέρωσε τα Μεγάλα Διονύσια ως ετήσιο θεσμό. Η πόλη χρηματοδοτούσε τις παραστάσεις, οι Αθηναίοι παρακολουθούσαν στο πατρώο μνημείο της θεάτρου του Διονύσου.
Αισχύλος — Ο πατέρας της τραγωδίας
Ο Αισχύλος (525-456 π.Χ.) είναι ο πατέρας της τραγωδίας. Πρόσθεσε δεύτερο υποκριτή, επιτρέποντας πραγματικές δραματικές συγκρούσεις. Έγραψε περισσότερα από 90 έργα.
Διασώθηκαν μόνο επτά — μεταξύ των οποίων η Ορέστεια (Αγαμέμνων, Χοηφόρες, Ευμενίδες), η μοναδική σωζόμενη τριλογία της κλασικής εποχής. Πολέμησε στον Μαραθώνα και τη Σαλαμίνα.
Σοφοκλής — Η τελειότητα της τραγωδίας
Ο Σοφοκλής (497-405 π.Χ.) πρόσθεσε τρίτο υποκριτή και αύξησε τον χορό σε 15 μέλη. Έγραψε 123 έργα, διασώθηκαν επτά — μεταξύ των οποίων η Αντιγόνη, ο Οιδίπους Τύραννος, η Ηλέκτρα.
Ο Οιδίπους Τύραννος θεωρείται από τον Αριστοτέλη πρότυπο τραγωδίας στην «Ποιητική». Ο τραγικός ήρωας αναζητάει την αλήθεια και ανακαλύπτει την τραγική του μοίρα.
Ευριπίδης — Ο φιλοσοφικός τραγικός
Ο Ευριπίδης (480-406 π.Χ.) έφερε στη σκηνή γυναικείους χαρακτήρες με ψυχολογικό βάθος — Μήδεια, Ηλέκτρα, Ανδρομάχη. Από τα 92 έργα του διασώθηκαν 18.
Προτεινόμενα
Σε αντίθεση με τον Σοφοκλή, ο Ευριπίδης ήταν πιο σκεπτικιστής για τους θεούς. Οι ήρωές του είναι ταραγμένοι, οι θεοί συχνά άδικοι. Έγινε πιο δημοφιλής μετά τον θάνατό του.
Αριστοφάνης — Ο μέγας κωμικός
Ο Αριστοφάνης (446-386 π.Χ.) κυριάρχησε στην Αρχαία Κωμωδία. Από τα 40 έργα του διασώθηκαν 11 — τα «Νεφέλαι, Όρνιθες, Λυσιστράτη, Βάτραχοι».
Η αριστοφανική κωμωδία ήταν πολιτική σάτιρα. Στη Λυσιστράτη οι γυναίκες της Αθήνας απεργούν σεξουαλικά για να σταματήσουν τον πόλεμο. Στις Νεφέλαι σατιρίζει τον Σωκράτη.
Η αρχιτεκτονική του αρχαίου θεάτρου
Το θέατρο κατασκευαζόταν στην πλαγιά λόφου. Η ορχήστρα ήταν κυκλικός χώρος όπου τραγουδούσε ο χορός. Πίσω της η σκηνή με την υπερυψωμένη πλατφόρμα όπου εμφανίζονταν οι υποκριτές.
Τα εδώλια για το κοινό ξεκινούσαν από την ορχήστρα και ανέβαιναν στην πλαγιά. Το θέατρο της Επιδαύρου χωρούσε 14.000 θεατές με ακουστική πρωτοτυπία — η ψιθυρίστή φωνή έφτανε καθαρά στην τελευταία σειρά.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις διακεκριμένων αρχαιολόγων, η ακουστική του Επιδαύρου οφείλεται στη γεωμετρική κλίση των εδωλίων. Πανεπιστημιακοί μελετητές πιστοποιούν ότι η ίδια αρχή χρησιμοποιείται σε σύγχρονα συναυλιακά κέντρα.
Η κληρονομιά στη σύγχρονη Ευρώπη
Από την Αναγέννηση ως σήμερα, οι ευρωπαίοι θεατρικοί συγγραφείς αναμετριούνται με την κληρονομιά των αρχαίων. Σαίξπηρ, Ρακίν, Ίψεν, Μπρεχτ — όλοι έχουν αντλήσει από τις αρχαίες τραγωδίες.
Στους κύκλους των κλασικών μελετητών αναγνωρίζεται ότι η έννοια της κάθαρσης — η συναισθηματική απελευθέρωση μέσω της τραγωδίας — που πρώτος ανέλυσε ο Αριστοτέλης, παραμένει στον πυρήνα της σύγχρονης δραματουργίας. Παράγοντες των θεατρικών σπουδών εκτιμούν ότι κάθε σύγχρονο σενάριο ταινίας ή σειράς οφείλει στη δομική σύλληψη του αρχαίου ελληνικού θεάτρου.
