Μόρα στον ύπνο: Τι είναι πραγματικά και πώς εξηγεί η επιστήμη το τρομακτικό φαινόμενο

Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει έστω μία φορά στη ζωή τους μια ανατριχιαστική εμπειρία κατά τη διάρκεια του ύπνου: ξυπνούν, έχουν πλήρη επίγνωση του χώρου γύρω τους, όμως αδυνατούν να κινηθούν ή να μιλήσουν. Συχνά συνοδεύεται από την αίσθηση ότι κάποια σκοτεινή παρουσία βρίσκεται στο δωμάτιο ή πιέζει το σώμα τους.

Στη λαϊκή παράδοση το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «Μόρα» ή «Βραχνάς». Η επιστήμη, όμως, δίνει μια διαφορετική εξήγηση.

Τι είναι η «Μόρα» σύμφωνα με την παράδοση

Για αιώνες, πολλοί λαοί πίστευαν ότι κατά τη διάρκεια του ύπνου εμφανίζεται μια αόρατη οντότητα που ακινητοποιεί τον άνθρωπο, προκαλώντας έντονο φόβο και δυσκολία στην αναπνοή.

Στην ελληνική παράδοση το φαινόμενο έγινε γνωστό ως «Μόρα», ενώ σε άλλες χώρες συναντάται με διαφορετικές ονομασίες, όπως το αγγλικό nightmare, το οποίο συνδέεται ιστορικά με παρόμοιες δοξασίες.

Οι μαρτυρίες όσων το έχουν βιώσει παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες, ανεξάρτητα από τη χώρα ή τον πολιτισμό.

Η επιστημονική εξήγηση: Υπνική παράλυση

Οι ειδικοί περιγράφουν το φαινόμενο ως υπνική παράλυση (sleep paralysis), μια κατάσταση κατά την οποία ο εγκέφαλος έχει ξυπνήσει, όμως το σώμα παραμένει προσωρινά ακινητοποιημένο.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM οι μύες χαλαρώνουν φυσιολογικά, ώστε να μην πραγματοποιούμε τις κινήσεις που βλέπουμε στα όνειρά μας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο άνθρωπος αποκτά συνείδηση πριν ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να κινηθεί για λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά.

Ποια συμπτώματα εμφανίζονται

Η υπνική παράλυση μπορεί να προκαλέσει ιδιαίτερα έντονες αισθήσεις, όπως:

• αδυναμία κίνησης ή ομιλίας,
• πίεση στο στήθος,
• αίσθημα ότι κάποιος βρίσκεται μέσα στο δωμάτιο,
• δυσκολία στην αναπνοή,
• οπτικές ή ακουστικές ψευδαισθήσεις,
• έντονο φόβο και πανικό.

Παρότι τα συμπτώματα είναι τρομακτικά, συνήθως υποχωρούν από μόνα τους μέσα σε λίγα λεπτά.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο

Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι ορισμένες συνθήκες κάνουν πιο πιθανή την εμφάνιση επεισοδίων υπνικής παράλυσης.

Οι συχνότεροι παράγοντες είναι:

• έλλειψη ύπνου,
• ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου,
• έντονο άγχος ή ψυχολογική πίεση,
• κόπωση,
• ορισμένες διαταραχές ύπνου, όπως η ναρκοληψία.

Το φαινόμενο μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, όμως παρατηρείται συχνότερα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες.

Είναι επικίνδυνη η υπνική παράλυση;

Παρότι η εμπειρία είναι ιδιαίτερα δυσάρεστη, η υπνική παράλυση δεν θεωρείται επικίνδυνη για την υγεία και δεν προκαλεί μόνιμες βλάβες.

Ωστόσο, όταν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται συχνά ή συνοδεύονται από έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, είναι σημαντικό να γίνει αξιολόγηση από γιατρό ή ειδικό σε διαταραχές ύπνου.

Πώς μπορεί να προληφθεί

Η σωστή υγιεινή του ύπνου συμβάλλει σημαντικά στη μείωση των επεισοδίων.

Οι ειδικοί συνιστούν:

• σταθερό ωράριο ύπνου,
• 7-9 ώρες ποιοτικού ύπνου κάθε βράδυ,
• περιορισμό της καφεΐνης και του αλκοόλ πριν τον ύπνο,
• αποφυγή ηλεκτρονικών συσκευών λίγο πριν την κατάκλιση,
• δημιουργία ενός ήρεμου και σκοτεινού περιβάλλοντος στο υπνοδωμάτιο,
• διαχείριση του άγχους μέσω χαλάρωσης ή ήπιας άσκησης.

Η τήρηση αυτών των συνηθειών μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης υπνικής παράλυσης και να βελτιώσει συνολικά την ποιότητα του ύπνου.